Wat te doen als een stuk grond opeens geen toegang meer heeft tot de openbare weg? Het erf is ingesloten. Bijvoorbeeld doordat het erf in de loop der jaren door nieuwbouwwoningen is ingebouwd. Kan de eigenaar dan rechten afdwingen bij zijn buren om via hun perceel de openbare weg wel te bereiken? Ja dat kan! Mr. Joris P. Leeflang over het afdwingen van een noodweg.

Eigendomsrecht

Het eigendomsrecht is het meest omvattende recht dat iemand op zijn zaak heeft (artikel 5:1 BW). De eigenaar heeft dan ook het exclusieve recht om over zijn eigen zaak te beschikken (artikel 5:21 BW). Men kan het eigendomsrecht echter wel degelijk, geheel of gedeeltelijk, inperken oftewel bezwaren. De eigenaar heeft in dergelijke gevallen het gebruik van het eigendom door een ander (de ingesloten derde) te dulden. Dit kan bijvoorbeeld als hij daar zelf toestemming voor geeft. Maar de wet kent ook rechten toe aan derden. Denk aan een erfdienstbaarheid (bijvoorbeeld het recht van overpad), het ladderrecht of een noodweg (artikel 5:57 BW).

Noodweg

Een mogelijke wettelijke inperking van het eigendomsrecht is de noodweg. De wet treft een voorziening voor de eigenaar van een stuk grond, dat geen behoorlijke toegang heeft tot een openbare weg of openbaar vaarwater. In dat geval kan deze ingesloten eigenaar, van de eigenaars van de naastgelegen erven vorderen dat zij, een deel van hún grond aanwijzen als noodweg. Voor de beoordeling of dit noodzakelijk is, is het beslissend of bij het ontbreken van de noodweg, een behoorlijke exploitatie van het ingesloten erf, mogelijk is. Het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch oordeelde dat dit bijvoorbeeld in kan houden dat landbouwgrond met groot materieel te bereiken moet zijn. Bij de aanwijzing van de noodweg houdt men rekening met het belang van het ingesloten erf, dat de openbare weg zo snel mogelijk kan bereiken. Ook houdt men rekening met het belang van de bezwaarde erven om zo weinig mogelijk overlast van die weg te ondervinden. Het recht op een noodweg kan niet verjaren. Een noodweg wordt dus aangewezen en blijft altijd bestaan. Men kan een noodweg wel onder bepaalde voorwaarden verleggen. Hierin voorziet de wet. De noodweg vervalt, hoelang hij ook heeft bestaan, zodra hij niet meer nodig is.

Schadevergoeding

Het gebruik van een naburig perceel is niet kosteloos. De schade die een nabuur lijdt dient men te vergoeden. Bij het begroten van een schadevergoeding dient men aansluiting te zoeken bij:

• Waardevermindering van het bezwaarde erf;
• De kosten voor het onderhoud van de noodweg;
• Gederfde inkomsten indien men het bedrijf van de eigenaar belemmert;
• Gederfde huurinkomsten indien bezwaard perceel verhuurd is;

Na de aanwijzing van de noodweg kunnen zich onvoorziene omstandigheden voordoen. Hierdoor kan die weg opeens een grotere last aan de eigenaar van het bezwaarde erf veroorzaken. Groter dan waarmee bij het bepalen van vergoeding was gerekend. In dat geval kan de rechter het bedrag van de vergoeding verhogen.

Let op: de vordering tot betaling van een schadevergoeding kan in tegenstelling tot het bestaan van een noodweg, wel verjaren.

Conclusie

Samengevat biedt het concept van een noodweg eigenaars van ingesloten percelen een juridisch kader om toegang tot de openbare weg te verkrijgen. Door het volgen van de juiste juridische stappen en het in overweging nemen van alle relevante belangen, kunnen eigenaars een noodweg afdwingen. Tegelijkertijd kan men compensatie bieden aan naburige perceeleigenaars. Voor een effectieve implementatie van dit concept is het raadzaam om juridisch advies in te winnen om zodoende alle wettelijke vereisten in acht te nemen.